Hoe schrijf je een goede proefnotitie?

Elk systematisch proefformulier loopt in dezelfde richting: uiterlijk, geur, smaak, en pas dan een conclusie. In de app zie je die volgorde terug in de blindproeverij, die je stap voor stap door dezelfde vier blokken leidt en de wijn pas aan het eind onthult.

Die volgorde heeft een reden. In de eerste drie blokken registreer je uitsluitend wat waarneembaar is: kleur en intensiteit, welke aromagroepen je herkent en hoe sterk, en daarna zuur, tannine, alcohol, body en afdronk. Pas in het vierde blok mag je iets beweren dat verder gaat dan waarnemen.

Op het proefexamen van WSET Level 3 is dat ook letterlijk de opdracht: twee stille wijnen blind beschrijven met de Systematic Approach to Tasting en daaruit een conclusie trekken over kwaliteit en drinkrijpheid. De naam van de wijn wordt niet gevraagd.

Dat verschuift waar je punten vandaan komen. Een geslaagde gok levert niets op, en een mislukte gok kost je de beschrijving eromheen. De beschrijving zelf is het werk.

Een notitie die "rood fruit" zegt, heeft minder inhoud dan een notitie die "laag-intensief rood fruit" zegt. Niet omdat het langer is, maar omdat er een tweede gegeven in zit: hoeveel.

De structuurassen werken hetzelfde. Zuur, tannine, alcohol, body en afdronk zijn geen etiketten maar schattingen op een schaal, en juist daar hangt je conclusie aan. Twee glazen kunnen allebei "citrus en groene appel" opleveren; het verschil tussen een simpele en een goede wijn zit dan in het zuur dat de afdronk draagt en in hoe lang die afdronk duurt.

Zo komt een oordeel over kwaliteit tot stand: uit de verhoudingen, niet uit de aromalijst. Wie wil zien hoe die verhoudingen ontstaan in de wijngaard en de kelder, vindt dat uitgewerkt in waarom Chablis anders smaakt dan andere chardonnay.

Je kunt alleen rapporteren waar je een woord voor hebt. Wie "fruit" in zijn hoofd heeft, noteert fruit; wie "zwarte bes" kent als aparte categorie, ruikt na verloop van tijd zwarte bes.

Daarom loopt een aromawiel van breed naar smal: eerst de hoofdcategorie, dan de subcategorie, dan het aroma zelf. Die zoekweg is het eigenlijke oefenwerk. Ga bij elk glas bewust van fruit naar zwart fruit naar cassis in plaats van te wachten tot het juiste woord vanzelf opkomt — dat laatste gebeurt onder tijdsdruk niet.

Het aromawiel in de app is precies zo opgebouwd — hoofdcategorie, subcategorie, aroma — en je oefent die zoekweg bij de proefopdrachten voor SDEN 3.

De conclusie is het enige blok waarin je mag redeneren, en daar hoort elke zin terug te wijzen naar iets dat je hebt opgeschreven. Niet "elegant en verfijnd", maar "hoog zuur en een lange afdronk, met fruit dat nog primair is".

Twee vragen liggen er meestal:

• Kwaliteit volgt uit balans, lengte, intensiteit en complexiteit. Een wijn met hoog zuur en weinig fruit is niet in balans; een wijn waarvan de smaak na twee tellen weg is, heeft geen lengte.
• Drinkrijpheid volgt uit de staat van het fruit en van de tannine. Primair fruit en stevige, nog stroeve tannine wijzen op een wijn die tijd nodig heeft; tertiaire tonen als leer, aardse tonen of noten wijzen de andere kant op.

Het woord dat je conclusie het meest helpt, is "omdat". Zonder dat woord is een oordeel een mening, en een mening is niet na te kijken.

De eerste ken je nu: een gok vooraf, waarna de beschrijving zich eraan aanpast.

De tweede is het bijvoeglijk naamwoord zonder as. "Elegant", "sappig" en "lekker" zijn geen waarnemingen; ze zijn niet te herleiden tot zuur, tannine, body of afdronk, en een examinator kan er niets mee. Vervang ze door de as waar ze op slaan.

De derde is de beschrijving zonder oordeel. Een volledig ingevuld formulier zonder conclusie laat de helft van de opdracht liggen — en het is de helft waarin je laat zien dat je begrijpt wat je hebt beschreven.